Trang web giải toán :
Có một trang web giúp cho học sinh có thể tìm lời giải cho một số bài toán Địa chỉ của nó đây
:
http://www.cymath.com/
Thứ Tư, 10 tháng 6, 2015
Thứ Hai, 1 tháng 6, 2015
Xe Hybrid là gì? Chúng hoạt động ra sao?
Toyota Prius là mẫu xe Hybrid bán chạy nhất trên toàn cầu.
Nếu đặt lên bàn cân và yêu cầu phải so sánh, bạn
nghĩ một chiếc Toyota Prius sẽ có điểm chung nào so với các mẫu xe như Cadillac
Escalade,Chevrplet Malibu, Honda
Insight hay Porsche Cayenne...??? Câu trả lời là chúng đều có thể được trang bị
hệ thống truyền năng lượng dạng "lai", hay còn gọi là
"Hybrid" - hệ thống được nhiều người biết đến nhờ "công
lao" của chiếc Toyota Prius. Ở thời điểm hiện tại, các loại xe Hybrid đã
trở nên phổ biến hơn bao giờ hết, ban đầu chỉ có những loại xe cỡ nhỏ, giờ thì
mô hình này đã lan rộng sang cả những loại xe cỡ trung, cỡ lớn, và cả những chiếc
SUV to lớn, hầm hố.v.v...
Trong thời đại mà quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hóa đang diễn ra ở mọi nơi trên toàn cầu như ngày nay, nhu cầu về năng lượng là vô cùng to lớn. Chính vì thế, việc tiết kiệm nhiên liệu và năng lượng luôn là yêu cầu hàng đầu được đặt ra cho mỗi quốc gia và mỗi ngành công nghiệp, đặc biệt là ngành công nghiệp ô tô vốn luôn yêu cầu phải thay đổi từng ngày. Giải pháp được đưa ra chính là kết hợp một cách linh hoạt giữa động cơ xăng, động cơ điện và các cơ cấu giúp bảo tồn và chuyển đổi năng lượng một cách hiệu quả.
Trong thời đại mà quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hóa đang diễn ra ở mọi nơi trên toàn cầu như ngày nay, nhu cầu về năng lượng là vô cùng to lớn. Chính vì thế, việc tiết kiệm nhiên liệu và năng lượng luôn là yêu cầu hàng đầu được đặt ra cho mỗi quốc gia và mỗi ngành công nghiệp, đặc biệt là ngành công nghiệp ô tô vốn luôn yêu cầu phải thay đổi từng ngày. Giải pháp được đưa ra chính là kết hợp một cách linh hoạt giữa động cơ xăng, động cơ điện và các cơ cấu giúp bảo tồn và chuyển đổi năng lượng một cách hiệu quả.
Prius chính là "lá cờ đầu" trong phân khúc xe Hybrid
Vậy
một chiếc xe Hybrid thực sự là như thế nào? chúng hoạt động ra sao? chúng giúp
tiết kiệm nhiên liệu như thế nào.v.v... Tất cả sẽ được giải đáp qua những nội
dung gì trình bày dưới đây.
Trong phạm vi bài viết này, mình sẽ cố gắng đưa ra những khái niệm, phân loại và giải thích phương thức hoạt động của các hệ thống Hybrid một cách cơ bản nhất để tất cả các bạn có thể nắm được những gì cốt lõi nhất của phân khúc này.
Định nghĩa xe Hybrid
Một chiếc xe được gọi là "Hybrid" nếu nó sử dụng từ 2 loại năng lượng trở lên để tạo ra lực kéo. Nói một cách chính xác hơn, xe Hybrid sẽ được trang bị một động cơ đốt trong truyền thống, một bình chứa nhiên liệu, một khối pin và một hay nhiều động cơ điện. Xe Hybrid thường hay bị nhầm lẫn với "xe điện" - loại xe chỉ dùng năng lượng điện sạc từ bên ngoài để vận hành, loại xe này được gọi là "Plug-in Hybrid". Trong phần sau thì mình sẽ nói rõ hơn về loại xe này.
Xe Hybrid được chế tạo để kết hợp động cơ xăng và động cơ điện một cách hợp lý nhằm đạt được những yêu cầu khác nhau, ví dụ như: cải thiện mức tiêu hao nhiên liệu, gia tăng sức mạnh hoặc cung cấp thêm năng lượng cho những thiết bị điện tử và tiện nghi trên xe.v.v...
Theo lý thuyết, xe Hybrid dạng lai Diesel-Điện sẽ là mô hình đạt hiệu quả cao hơn trong việc tiết kiệm nhiên liệu. Tuy nhiên, hệ thống này có cơ cấu phức tạp và giá thành sản xuất cao hơn dạng Xăng-Điện khá nhiều. Chính vì thế, những chiếc xe Hybrid Diesel-Điện không được sản xuất phổ biến bằng các mô hình Hybrid sử dụng động cơ xăng như hiện tại.
Các thuật ngữ thường dùng trên xe Hybrid
Dưới đây là các thuật ngữ hay dùng khi đề cập đến những loại xe Hybrid:
Mô-tơ điện (hay còn gọi là động cơ điện): là một một phận rất quan trọng, nó đóng nhiều vai trò trong một chiếc xe Hybrid như hỗ trợ động cơ xăng khi chiếc xe cần tăng tốc nhanh, đóng vai trò như một máy phát điện, giúp chuyển năng lượng từ động cơ xăng và hệ thống tái tạo năng lượng phanh thành điện năng tích trữ trong bộ pin... Ngoài ra, động cơ điện còn có thể giúp khởi động động cơ xăng một cách tức thì trong trường hợp cần thiết. Một vài mẫu xe Hybrid có đến 2 (Porsche 918 Spyder), hay thậm chí có thể là 3 động cơ điện.
Chức năng khởi động/dừng tự động (Automatic Star/Stop): là bộ phận được trang bị trên hầu hết các mẫu xe Hybrid, nó có chức năng ngắt động cơ xăng mỗi khi xe dừng lại (VD như khi dừng đèn đỏ) và khởi động lại động cơ mỗi khi chiếc xe cần di chuyển (VD như khi đèn xanh bật lên) một cách hoàn toàn tự động, tương tự như hệ thống Idling Stop trên các loại xe máy của Honda hiện tại mà các bạn đã biết. Chức năng này tỏ ra rất hiệu quả khi chiếc xe phải di chuyển nhiều trong thành phố, lý do là lượng nhiên liệu lãng phí khi động cơ phải chạy không tải được cắt giảm hoàn toàn.
Hệ thống tái tạo năng lượng phanh (Regenerative Braking): Một chức năng quan trọng của mô-tơ điện là tạo ra dòng điện để sạc lại cho bộ pin của xe. Ngoài việc chuyển đổi động năng từ động cơ xăng, mô-tơ điện còn hấp thụ một phần lực quán tính mỗi khi xe đang giảm tốc hoặc "thả dốc" và chuyển đổi thành dòng điện tích trữ trong bộ pin của chiếc xe. Thông thường thì những chiếc xe chạy xăng hay dầu đơn thuần đều không tận dụng được nguồn năng lượng này và nó được chuyển đổi thành một dạng năng lượng vô ích (thậm chí là có hại) khác, đó chính là nhiệt năng tỏa ra trên hệ thống phanh.
Chức năng vận hành thuần điện (Electric Drive): Động cơ điện còn có một chức năng quan trọng khác, đó chí là hỗ trợ động cơ xăng trong những tình huống cần bổ sung thêm năng lượng như tăng tốc, vượt xe hay leo đèo chẳng hạn... Điều này cho phép nhà sản xuất hoàn toàn yên tâm khi lắp một động cơ nhỏ gọn lên chiếc xe, bởi nó đã có một trợ thủ đắc lực là động cơ điện rồi. Ngoài ra trong một số trường hợp, động cơ điện còn đảm nhiệm luôn nhiệm vụ của động cơ xăng. Ví dụ như khi đi trong thành phố với tốc độ thấp, một mình động cơ điện sẽ "kéo" chiếc xe đi, đến khi bộ pin gần cạn thì động cơ xăng sẽ được khởi động để "nhận lại" nhiệm vụ, đồng thời tạo ra năng lượng sạc lại cho bộ pin.v.v... Cứ thế, cả hai bộ phận được hoán đổi nhiệm vụ cho nhau một cách linh hoạt và tạo ra hiệu quả tuyệt vời trong việc sử dụng nhiên liệu.
Trên đây là một số khái niệm và thuật ngữ cơ bản về xe Hybrid. Không phải mẫu xe Hybrid nào cũng được trang bị đầy đủ các bộ phận này cũng như có cơ chế hoạt động như nhau, tất cả đều phụ thuộc vào cách bố trí và sắp đặt các bộ phận với nhau (Layout).
Những nền tảng Hybrid phổ biến
1. Series Hybrid:
Trong phạm vi bài viết này, mình sẽ cố gắng đưa ra những khái niệm, phân loại và giải thích phương thức hoạt động của các hệ thống Hybrid một cách cơ bản nhất để tất cả các bạn có thể nắm được những gì cốt lõi nhất của phân khúc này.
Định nghĩa xe Hybrid
Một chiếc xe được gọi là "Hybrid" nếu nó sử dụng từ 2 loại năng lượng trở lên để tạo ra lực kéo. Nói một cách chính xác hơn, xe Hybrid sẽ được trang bị một động cơ đốt trong truyền thống, một bình chứa nhiên liệu, một khối pin và một hay nhiều động cơ điện. Xe Hybrid thường hay bị nhầm lẫn với "xe điện" - loại xe chỉ dùng năng lượng điện sạc từ bên ngoài để vận hành, loại xe này được gọi là "Plug-in Hybrid". Trong phần sau thì mình sẽ nói rõ hơn về loại xe này.
Xe Hybrid được chế tạo để kết hợp động cơ xăng và động cơ điện một cách hợp lý nhằm đạt được những yêu cầu khác nhau, ví dụ như: cải thiện mức tiêu hao nhiên liệu, gia tăng sức mạnh hoặc cung cấp thêm năng lượng cho những thiết bị điện tử và tiện nghi trên xe.v.v...
Theo lý thuyết, xe Hybrid dạng lai Diesel-Điện sẽ là mô hình đạt hiệu quả cao hơn trong việc tiết kiệm nhiên liệu. Tuy nhiên, hệ thống này có cơ cấu phức tạp và giá thành sản xuất cao hơn dạng Xăng-Điện khá nhiều. Chính vì thế, những chiếc xe Hybrid Diesel-Điện không được sản xuất phổ biến bằng các mô hình Hybrid sử dụng động cơ xăng như hiện tại.
Các thuật ngữ thường dùng trên xe Hybrid
Dưới đây là các thuật ngữ hay dùng khi đề cập đến những loại xe Hybrid:
Mô-tơ điện (hay còn gọi là động cơ điện): là một một phận rất quan trọng, nó đóng nhiều vai trò trong một chiếc xe Hybrid như hỗ trợ động cơ xăng khi chiếc xe cần tăng tốc nhanh, đóng vai trò như một máy phát điện, giúp chuyển năng lượng từ động cơ xăng và hệ thống tái tạo năng lượng phanh thành điện năng tích trữ trong bộ pin... Ngoài ra, động cơ điện còn có thể giúp khởi động động cơ xăng một cách tức thì trong trường hợp cần thiết. Một vài mẫu xe Hybrid có đến 2 (Porsche 918 Spyder), hay thậm chí có thể là 3 động cơ điện.
Chức năng khởi động/dừng tự động (Automatic Star/Stop): là bộ phận được trang bị trên hầu hết các mẫu xe Hybrid, nó có chức năng ngắt động cơ xăng mỗi khi xe dừng lại (VD như khi dừng đèn đỏ) và khởi động lại động cơ mỗi khi chiếc xe cần di chuyển (VD như khi đèn xanh bật lên) một cách hoàn toàn tự động, tương tự như hệ thống Idling Stop trên các loại xe máy của Honda hiện tại mà các bạn đã biết. Chức năng này tỏ ra rất hiệu quả khi chiếc xe phải di chuyển nhiều trong thành phố, lý do là lượng nhiên liệu lãng phí khi động cơ phải chạy không tải được cắt giảm hoàn toàn.
Hệ thống tái tạo năng lượng phanh (Regenerative Braking): Một chức năng quan trọng của mô-tơ điện là tạo ra dòng điện để sạc lại cho bộ pin của xe. Ngoài việc chuyển đổi động năng từ động cơ xăng, mô-tơ điện còn hấp thụ một phần lực quán tính mỗi khi xe đang giảm tốc hoặc "thả dốc" và chuyển đổi thành dòng điện tích trữ trong bộ pin của chiếc xe. Thông thường thì những chiếc xe chạy xăng hay dầu đơn thuần đều không tận dụng được nguồn năng lượng này và nó được chuyển đổi thành một dạng năng lượng vô ích (thậm chí là có hại) khác, đó chính là nhiệt năng tỏa ra trên hệ thống phanh.
Chức năng vận hành thuần điện (Electric Drive): Động cơ điện còn có một chức năng quan trọng khác, đó chí là hỗ trợ động cơ xăng trong những tình huống cần bổ sung thêm năng lượng như tăng tốc, vượt xe hay leo đèo chẳng hạn... Điều này cho phép nhà sản xuất hoàn toàn yên tâm khi lắp một động cơ nhỏ gọn lên chiếc xe, bởi nó đã có một trợ thủ đắc lực là động cơ điện rồi. Ngoài ra trong một số trường hợp, động cơ điện còn đảm nhiệm luôn nhiệm vụ của động cơ xăng. Ví dụ như khi đi trong thành phố với tốc độ thấp, một mình động cơ điện sẽ "kéo" chiếc xe đi, đến khi bộ pin gần cạn thì động cơ xăng sẽ được khởi động để "nhận lại" nhiệm vụ, đồng thời tạo ra năng lượng sạc lại cho bộ pin.v.v... Cứ thế, cả hai bộ phận được hoán đổi nhiệm vụ cho nhau một cách linh hoạt và tạo ra hiệu quả tuyệt vời trong việc sử dụng nhiên liệu.
Trên đây là một số khái niệm và thuật ngữ cơ bản về xe Hybrid. Không phải mẫu xe Hybrid nào cũng được trang bị đầy đủ các bộ phận này cũng như có cơ chế hoạt động như nhau, tất cả đều phụ thuộc vào cách bố trí và sắp đặt các bộ phận với nhau (Layout).
Những nền tảng Hybrid phổ biến
1. Series Hybrid:
Một chiếc đầu máy xe lửa sử dụng nền tảng Series Hybrid
Đây là mô hình Hybrid lâu đời nhất, nó đã được ứng dụng trên những đầu máy xe lửa và tàu thủy xuất hiện ở thế kỷ trước. Trong một chiếc xe sử dụng nền tảng Series Hybrid, động cơ điện đóng vai trò trưc tiếp trong việc tryền lực cho bánh xe. Chính vì thế, yêu cầu đặt ra là động cơ điện phải có sức mạnh lớn, dẫn đến kích thước của nó rất to. Tuy chạy bằng động cơ điện nhưng loại xe này vẫn được xem là xe Hybrid bởi vì nó vẫn sử dụng động cơ xăng để tại ra nguồn điện cung cấp cho động cơ điện và hoạt động như là một chiếc máy "phát điện đúng nghĩa.
Ngày nay hầu như không có bất kì chiếc xe Hybrid nào sử dụng nền tảng này. Tuy nhiên, nền tảng "xưa" nhất này vẫn còn được ứng dụng trên những chiếc xe sử dụng năng lượng từ pin nhiên liệu Hydrogen thay vì dùng động cơ xăng truyền thống để tạo ra dòng điện.
2. Parallel Hybrid:
Đây là mô hình Hybrid đơn giản và ít "tốn kém" nhất nên nó được áp dụng khá nhiều trên xe hơi. Ở nền tảng này, động cơ xăng chỉ làm một nhiệm vụ duy nhất là cung cấp sức mạnh cho chiếc xe, động cơ điện đóng vai trò hỗ trợ cho động cơ xăng mỗi khi chiếc xe cần gia tốc mạnh, ví dụ như khi tăng tốc, qua mặt hay leo đèo chẳng hạn...
Nếu lượng pin còn lại đủ lớn, động cơ điện sẽ thay thế luôn động cơ xăng trong những tình huống xe di chuyển chậm và không cần nhiều sức mạnh. Trong mô hình này, hệ thống tái tạo năng lượng phanh (Regenerative Braking) sẽ đóng vai trò chủ đạo trong việc "sạc pin" chứ không phải động cơ điện. Do đó, tốc độ "phục hồi" năng lượng của cụm pin sẽ diễn ra khá chậm.
3. Series-Parallel Hybrid:
Toyota Highlander Hybrid là một mẫu xe tiêu biểu cho nền tảng Series-Parallel Hybrid
Như cái tên của nó đã nói lên tất cả, mô hình Hybrid này chính là sự kết hợp của 2 dạng nêu trên. Nó chính là nền tảng có kết cấu phức tạp nhất, và tất nhiên là có chi phí sản xuất và giá thành cao nhất. Tuy nhiên, giá trị mà nó mang lại là rất xứng đáng, những chiếc xe Series-Parallel Hybrid luôn có mức tiêu hao nhiên liệu tốt nhất, có thời gian sử dụng điện năng từ bộ pin lâu nhất và tốc độ tối đa đạt được là cao nhất so với các nền tảng khác.
Trong mô hình này, sức mạnh tạo ra từ động cơ xăng & động cơ điện được kết hợp với nhau một cách linh hoạt nhằm bổ trợ cho nhau và tạo ra hiệu quả hột động tốt nhất cho chiếc xe. Động cơ xăng sẽ đóng vai trò cung cấp sức mạnh chủ yếu cho chiếc xe, động cơ điện sẽ hỗ trợ cho động cơ xăng khi cần thiết (mô hình Parallel Hybrid). Điện năng sẽ được lưu trữ trong cụm pin (thường là loại Li-ion) của chiếc xe, nó sẽ được sạc thông qua hệ thống tái tạo năng lượng phanh (Regenerative Braking) và cả động năng sinh ra từ động cơ xăng (mô hình Series Hybrid).
Chính vì thế, nếu hoạt động một cách luân phiên thì cụm pin trên xe hầu như lúc nào cũng được sạc đầy. Mỗi chiếc xe được trang bị nền tảng Series-Parallel Hybrid đều có một hệ thống quản lý chế độ lái và điều kiện vận hành thông minh. Hệ thống này sẽ tự động nhận biết được điều kiện lái và mức pin còn lại để đưa ra chế độ vận hành hiệu quả nhất (Series hoặc Parallel) ở một thời điểm nào đó cụ thể.
Xe Plug-in Hybrid
Plug-in Hybrid là những loại "xe điện"
Như
mình có đề cập ở phần trên, Plug-in Hybrid là những loại "xe điện"
đơn thuần, tức là chúng chỉ dùng điện năng tích trữ trong bộ pin để cung cấp
cho mô-tơ điện và từ đó tạo ra lực kéo cho chiếc xe. Đặc điểm chung của những
loại xe này là chúng đều có một cụm pin Li-ion rất lớn, đủ để cung cấp cho một
hành trình di chuyển tương đối dài (khoảng vài trăm km trở lại). Cụm pin này
được sạc thông qua nguồn điện từ bên ngoài, vì thế nên mới có cái tên
"Plug-in".
Nói tóm lại, các bạn có thể dễ dàng hình dung như vầy: bạn có một chiếc xe Plug-in Hybrid, nếu muốn dùng nó, bạn phải sạc đầy sẳn ở nhà, nếu nó... "hết pin" giữa đường, bạn phải ghé trạm sạc cố định ở trên đường để nạp thêm năng lượng (cái này ở các nước phát triển mới có), nếu nhắm thấy pin còn đủ thì bạn có thể trở về nhà mà không phải ghé vô mấy trạm sạc pin đó. Chính vì lý do bất tiện đó mà xe Plug-in Hybrid vẫn còn chưa được sử dụng một cách phổ biến, dù chính phủ nhiều nước đã hỗ trợ khá nhiều để người dân của họ chuyển qua sử dụng loại phương tiện này.
Những loại xe Plug-in Hybrid nổi tiếng mà có thể các bạn đã từng nghe nói đến như Nissan Leaf, Chevrolet Volt và đặc biệt gần đây có BMW i3 và nhất là Tesla Model S - mẫu xe chạy điện đạt tốc độ nhanh nhất ở thời điểm hiện tại (tốc độ tối đa 210km/h, tăng tốc 0-100km/h trong 4,2 giây).
Nói tóm lại, các bạn có thể dễ dàng hình dung như vầy: bạn có một chiếc xe Plug-in Hybrid, nếu muốn dùng nó, bạn phải sạc đầy sẳn ở nhà, nếu nó... "hết pin" giữa đường, bạn phải ghé trạm sạc cố định ở trên đường để nạp thêm năng lượng (cái này ở các nước phát triển mới có), nếu nhắm thấy pin còn đủ thì bạn có thể trở về nhà mà không phải ghé vô mấy trạm sạc pin đó. Chính vì lý do bất tiện đó mà xe Plug-in Hybrid vẫn còn chưa được sử dụng một cách phổ biến, dù chính phủ nhiều nước đã hỗ trợ khá nhiều để người dân của họ chuyển qua sử dụng loại phương tiện này.
Những loại xe Plug-in Hybrid nổi tiếng mà có thể các bạn đã từng nghe nói đến như Nissan Leaf, Chevrolet Volt và đặc biệt gần đây có BMW i3 và nhất là Tesla Model S - mẫu xe chạy điện đạt tốc độ nhanh nhất ở thời điểm hiện tại (tốc độ tối đa 210km/h, tăng tốc 0-100km/h trong 4,2 giây).
Chevrolet Volt
Trên đây là tất cả những gì cơ bản và cụ thể nhất về xe Hybrid. Hy vọng rằng qua bài viết này, các bạn sẽ có cái nhìn rõ ràng hơn về phân khúc xe "xanh" này và nếu có điều kiện thì các bạn có thể lựa chọn cho mình một chiếc xe phù hợp nhất.
Thứ Sáu, 1 tháng 5, 2015
MỘT GÓC NHÌN VỀ HỌC SINH CHUYÊN TOÁN
HỌC SINH GIỎI TOÁN VÀ HỆ THỐNG CHUYÊN TOÁN
Bài của : GS Nguyễn Tiến Dũng
Nghề toán chỉ là một trong nhiều nghề đòi hỏi trí tuệ, và
HS chuyên toán chỉ có một phần nhỏ tiếp tục học toán khi lên ĐH. Học giỏi toán ở
phổ thông có ảnh hưởng lớn trong việc thành công trong công việc sau này, bất kể
làm nghề gì.
Gương mặt toán học trẻ bên tượng đài GS Lê Văn Thiêm
GS Lafforgue (người được giải thưởng Fields về toán năm
2002) trong một bài viết bàn về giáo dục có ca ngợi trường phổ thông chuyên
toán của Nga (một cái nôi sản xuất ra nhiều nhà toán học Nga hàng đầu thế giới),
và tỏ ý tiếc là ở Pháp không có trường tương tự như vậy.
Hầu hết những người Việt làm toán hiện nay mà còn trẻ hoặc
tương đối trẻ cũng từng học qua các lớp chuyên toán (và phần lớn những người
thành công nhất đã từng tham gia thi toán quốc tế). Bản thân tôi nếu không từng
học chuyên toán thì chắc cũng sẽ không bao giờ trở thành người làm toán.
Tất nhiên, nghề toán chỉ là một trong nhiều nghề đòi hỏi trí tuệ, và HS chuyên toán chỉ có một phần nhỏ tiếp tục học toán khi lên ĐH.
Trong lần đi công tác VN cách đây ít lâu, tôi may mắn được
tham dự một cuộc họp lớp của hội bạn cùng học lớp chuyên toán cấp 2 Trưng Nhị
ngày trước. Hỏi ra được biết bạn bè mỗi người một nghề khác nhau, nhưng nói
chung đều có vị trí xã hội khá cao: trưởng khoa ở ĐH, chủ văn phòng luật sư,
trung tá quân đội, giám đốc doanh nghiệp, v.v. Nhiều bạn đến dự họp lớp bằng xe
ô tô riêng. Các bạn tuy "mỗi người một vẻ", nhưng chung một điểm là học
giỏi toán và ham học toán khi học phổ thông, và thành đạt về sau này.
Để "tiềm năng" thành "tài năng"
Qua đó tôi muốn rút ra kết luận là học giỏi toán ở phổ thông
có ảnh hưởng lớn trong việc thành công trong công việc sau này, bất kể làm nghề
gì, và các lớp chuyên toán có tác dụng tích cực trong việc nâng đỡ các HS giỏi
đó, góp phần giúp cho các em thành công. Điều này trái ngược lại với ý kiến của
một số người, trong đó có những người làm khoa học, cho rằng các lớp chuyên
toán không đem lại lợi ích gì mấy mà có khi phản tác dụng.
Mục đích chính của chương trình giáo dục phổ thông (chương trình bình thường, không kể chương trình đặc biệt) là nhằm giáo dục toàn diện cho mọi HS, nhưng không nhằm phát huy các "khiếu", các "tiềm năng" đặc biệt. Nhưng để "tiềm năng" trở thành "tài năng" thì tiềm năng đó cần môi trường thích hợp nơi nó được phát triển, rèn luyện thường xuyên.
Hệ thống lớp chuyên chính nhằm đáp ứng một phần nhu cầu
chính đáng này. Khi các HS giỏi được học cùng nhau, với một chương trình thích
hợp với khả năng, thì tăng hứng thú học tập, và học được nhiều hơn, rèn luyện
trí óc được nhiều hơn, dễ thi đua và cũng dễ giúp nhau cùng tiến bộ hơn. Ngược
lại, khi một HS thông minh chỉ học những cái quá dễ so với khả năng và
không có ai để mà thi đua thì sự thông minh đó không được phát huy, thậm chí hứng
thú và thói quen học tập bị mất đi, khi học lên cao gặp những cái khó thực sự
thì không học được nữa.
Tôi có một ông bạn (là GS toán) có con trai hồi nhỏ tỏ ra rất
thông minh nhưng cuối cùng phải chật vật mới tốt nghiệp phổ thông. Theo một thống
kê ở Pháp thì có đến 1/3 các "enfants précoces" ("thần đồng")
về sau đạt kết quả dưới mức trung bình. Vấn đề là những HS như vậy không thích
nghi với chương trình "trung bình", mất thói quen và hứng thú học tập
rèn luyện nên về sau kết quả lại thành kém.
Sự có mặt của các lớp chuyên (và các trường tư thục) làm cho nhân dân được tăng sự lựa chọn, dễ tìm được trường lớp thích hợp với mình hơn, và đây là biểu hiện của sự tự do dân chủ. Tương tự như vậy, bản thân chuyện có các lớp học thêm là điều tốt, chỉ khi nào chuyện đó bị lạm dụng (như kiểu bố mẹ nhồi nhét con cái học thêm nhiều quá không kịp "tiêu hóa", hay giáo viên đem đề bài thi cho HS biết trước trong giờ học thêm) mới trở thành xấu.
Sự có mặt của các lớp chuyên (và các trường tư thục) làm cho nhân dân được tăng sự lựa chọn, dễ tìm được trường lớp thích hợp với mình hơn, và đây là biểu hiện của sự tự do dân chủ. Tương tự như vậy, bản thân chuyện có các lớp học thêm là điều tốt, chỉ khi nào chuyện đó bị lạm dụng (như kiểu bố mẹ nhồi nhét con cái học thêm nhiều quá không kịp "tiêu hóa", hay giáo viên đem đề bài thi cho HS biết trước trong giờ học thêm) mới trở thành xấu.
Bình đẳng không phải bình quân chủ nghĩa
Ngân sách đầu tư cho giáo dục là có hạn (ở nước nào cũng vậy), câu hỏi đặt ra là đầu tư thế nào để đem lại nhiều lợi ích nhất cho xã hội? Có nên đầu tư cho HS giỏi nhiều hơn HS thường không, hay là nên đầu tư như nhau cho "bình đẳng"?
Ngân sách đầu tư cho giáo dục là có hạn (ở nước nào cũng vậy), câu hỏi đặt ra là đầu tư thế nào để đem lại nhiều lợi ích nhất cho xã hội? Có nên đầu tư cho HS giỏi nhiều hơn HS thường không, hay là nên đầu tư như nhau cho "bình đẳng"?
Trước hết, không nên nhầm "bình đẳng" với
"bình quân chủ nghĩa". Nếu ai cũng được "hưởng" như nhau bất
kể "hoàn cảnh" và "thành tích" ra sao thì là bình quân chủ
nghĩa nhưng chưa chắc đã bình đẳng. Trong "thời đại của sự hiểu biết"
hiện nay, năng suất lao động gắn liền với trình độ hiểu biết, và những người
trình độ cao có thể có năng suất lớn hơn nhiều lần những người có trình độ
trung bình. VN cần nhiều người có trình độ cao. Các HS có nhiều triển vọng trở
thành những người có trình độ cao chính là các HS giỏi.
Nếu chỉ đầu tư mức trung bình vào HS giỏi thì các HS đó sẽ
có trình độ cao "vừa phải", nhưng nếu đầu tư thêm vào đó thì có thể
giúp họ đạt trình độ "rất cao", làm cho năng suất của họ cao hẳn lên,
có lợi nhiều thêm cho xã hội. Bởi vậy, việc chú trọng đầu tư hơn mức trung bình
vào các lớp chuyên (thể hiện qua việc: các giáo viên dạy đều là giáo viên giỏi,
điều kiện trường lớp tốt hơn trung bình, và cho học bổng khuyến khích trong một
số trường hợp) như hiện nay đang làm ở nhiều nơi ở VN theo tôi là chính sách
đúng.
Có nhiều người lo ngại, không phải vô cớ, về chuyện học lệch ở các lớp chuyên. Đây là điều đáng được quan tâm chú ý để làm sao cho các HS lớp chuyên vừa phát triển toàn diện vừa phát triển mạnh về thiên hướng của mình, nhưng không vì thế mà phủ nhận giá trị của hệ thống chuyên.
Cần chương trình thích hợp
Một vấn đề nữa là chương trình giáo dục về toán (ở phổ thông
bình thường cũng như ở chuyên toán) làm sao cho thích hợp, hiệu quả nhất. Ở VN,
hệ thống giáo dục được trải qua nhiều cải cách, nhưng có những cải cách thành cải
lùi, tốn nhiều tiền của của nhà nước nhưng không giải quyết được vấn đề, có lẽ
bởi nhiều khi cách đặt vấn đề đã sai, và bản thân người sửa đổi chương trình
không có trình độ chuyên môn.
Một lần, tôi được nghe GS Lê Tuấn Hoa nói về tình trạng
SGK ở VN mà phát phì cười. Ví dụ trong một SGK toán mục viết về căn bậc hai có
15 công thức mà HS phải học, trong đó có "căn bậc hai của a nhỏ bình
phương là trị tuyệt đối của a nhỏ, căn bậc hai của A lớn bình phương là trị tuyệt
đối của A lớn" được viết thành 2 công thức khác nhau. Sách mà như vậy
thì chả trách giáo viên dạy vẹt, HS học vẹt.
Ở phương Tây có những nhà "giáo dục học" cho rằng
học toán chỉ cần học công thức là đủ, không cần học suy luận, chứng minh. Có
nhiều thứ chứng minh bị họ coi là quá khó và vô bổ, loại ra khỏi chương trình
phổ thông. Đây là một điều tai hại.
GS Ngô Việt Trung trong một bài gần đây về giáo dục có viết
đại loại rằng một cuộc điều tra ở phương Tây cho thấy những nơi nào HS (kể cả
HS kém) được học cách suy luận, chứng minh (để biết được các công thức từ đâu
chui ra) thì cũng hiểu, nhớ và dùng các công thức tốt hơn là nơi nào chỉ học
công thức như con vẹt.
Có nhiều người kêu ca là các HS chuyên toán chỉ giỏi làm các
bài kiểu mẹo mực, và các đề thi HS giỏi cũng hay mang tính mẹo mực. Chuyện kêu
ca này là có cơ sở, và chuyện "mẹo mực" có lẽ làm giảm bớt giá trị của
hệ thống chuyên toán.
Hồi nhỏ, có lần tôi đi thi HS giỏi có một bài toán tìm cực
tiểu một hàm số. Tôi và một anh bạn cùng lớp hồi đó đã tự học được khái niệm đạo
hàm (không có trong chương trình), đều giải bài toán đó bằng cách tìm không điểm
của đạo hàm. Nhưng sau khi tìm được kết quả thì phải viết lời giải theo kiểu
phân tích ra các bình phương chứ nếu viết đạo hàm vào trong lời giải thì chắc
là bị trừ hết điểm.
Cùng một bài toán (kiểu bất đẳng thức hay cực trị), nếu dùng
công cụ đạo hàm (biến phân) thì hết sức đơn giản nhưng dùng các công cụ
"sơ cấp hơn" thì có khi vẫn giải được nhưng giải một cách hết sức vất
vả, mẹo mực.
Trong các giáo trình cho HS giỏi ở VN, có nhiều bài mẹo mực
kiểu như vậy. Thời giờ đổ vào những mẹo mực hoàn toàn có thể dành cho việc học
các kiến thức cơ bản cao hơn, vừa tự nhiên vừa có nhiều ứng dụng hơn.
Ví dụ như HS trung học nếu có khả năng và điều
kiện nên học thêm chương trình ĐH (dưới sự hướng dẫn của giáo viên ĐH), sẽ
chóng mở mang tầm hiểu biết hơn so với nếu bỏ quá nhiều thời giờ vào những bài
toán "mẹo mực". Tuy nhiên, không phải các bài toán hóc búa đều là vô
bổ: để luyện khả năng suy nghĩ thì cũng nên làm các bài toán khó.
Các giáo viên có lẽ nên "thoáng hơn" trong các kỳ
kiểm tra và thi HS giỏi, cho phép HS sử dụng kiến thức "ngoài chương
trình" miễn là hiểu và sử dụng nó một cách đúng đắn, như thế sẽ khuyến
khích được HS học kiến thức cao hơn, rộng hơn.
Về chuyện này, một nghiên cứu sinh ngành toán (đang ở
Mỹ) có than phiền với tôi là khi học ĐH trong nước làm bài thi hay bị trừ điểm
vì tội dùng kiến thức "không có trong chương trình". Ông Drinfeld, một
người Nga được giải thưởng Fields về toán, thời trẻ một lần đi thi HS giỏi chỉ
làm mỗi một bài trong số mấy bài ra trong đề thi, nhưng làm bài đó một cách tuyệt
vời và phát triển lên hẳn thành một lý thuyết nhỏ. Hội đồng giám khảo bèn trao
giải đặc biệt cho Drinfeld. Nếu họ không "thoáng", không đánh giá
Drinfeld theo thực chất mà dựa trên thang điểm một cách máy móc thì có lẽ
Drinfeld chẳng được giải gì.
Giải cao không phải là tiềm năng cao
Một trong những thành tích dễ thấy của hệ thống chuyên toán VN là đào tạo ra nhiều HS đi thi toán quốc tế đạt giải cao. Chuyện VN đứng vị trí cao trong các kỳ thi HS giỏi toán quốc tế là điều đáng mừng, vì nó chứng tỏ được phần nào rằng tiềm năng trí tuệ của dân ta không kém gì thế giới.
Tuy nhiên có mấy điểm cần chú ý. Nhiều người hiểu nhầm chuyện
thi toán quốc tế tốt thành chuyện VN có nền toán học mạnh, tuy thực tế không
như vậy. Từ "tiềm năng toán học" cho đến "nhà toán học" là
cả một chặng đường dài đầy chông gai. Những người nước ngoài, cho dù xuất phát
điểm của họ (khi còn là HS phổ thông) có khi không bằng người Việt, nhưng khi
lên đến bậc ĐH và sau ĐH họ có điều kiện kinh tế và môi trường làm việc thuận lợi
hơn nhiều người VN, thì kết quả cuối cùng là họ vẫn dễ trở thành những nhà khoa
học xuất sắc hơn nhiều người Việt.
Một điểm nữa là năm nào đội tuyển thi toán quốc tế của VN
cũng được tuyển chọn luyện tập rất kỹ lưỡng, về khoản này có khi hơn nhiều các
nước khác, nên khi chúng ta đạt giải cao hơn họ chưa chắc đã có nghĩa là tiềm
năng của HS chúng ta cao hơn HS của họ. Bởi vậy, chúng ta có thể tự hào, nhưng
không nên quá đáng, về thành tích thi toán quốc tế.
Đăng ký:
Bài đăng (Atom)